blogradio.vn - Chiến tranh tàn khốc và đau đớn nhưng vẫn không thể đánh mất quyền mong muốn được tự do của hai anh em, đánh mất đi những cơ hội được trải nghiệm và có một tuổi thơ bình thường.

***

Tự do theo khái niệm của triết học được định nghĩa là sự thoát ly ra khỏi sự ràng buộc gò bó không chịu sự kiểm soát của bất kỳ thế lực nào. Là khả năng tự đưa ra quyết định, làm những điều mình muốn. Ngoài ra tự do còn được hiểu theo nghĩa là “bao hàm sự giải phóng bản thân con người ra khỏi sự áp đặt, mệnh lệnh hay trật tự từ bên ngoài, nhưng trước hết và chủ yếu là thoát khỏi một định mệnh hay số phận áp đặt từ bên trong chúng ta”.

Nhưng điều đó không có nghĩa tự do là muốn làm điều gì thì làm mà còn dựa trên nền tảng tạo nên giá trị hiện thực cho  những người xung quanh, không đánh đồng hai chữ tự do để ngụy biện làm những điều phi lý. Có thể nói “Tự do” hai chữ tuy ngắn ngủi nhưng bao hàm khái niệm chung rất trừu tượng không cụ thể, tự do còn được quyết định và hiểu theo mỗi góc cạnh của mỗi con người nhìn ra lăng kính thế giới đều khác nhau.

Mong muốn tự do của Seita

Tự do trong chiến tranh, trong phim “Mộ đom đóm”, hình ảnh tự do được tác giả truyền đạt khá rõ nét thông qua tình tiết quan trọng chuyển biến mạch cảm xúc thông qua nhân vật hình ảnh người anh Seita. Ngay cả trong lúc chiến tranh, cũng không thể ngăn con người có những khao khát mong muốn được giải thoát khỏi số mệnh của bản thân, mong muốn thay đổi nghịch cảnh và tìm đến giá trị cao đẹp. Mong muốn tự do tách bản thân cậu bé lẫn người em mà cậu yêu thương ra khỏi những lời sỉ nhục, chì chiết của người dì cay nghiệt đã đối xử với hai anh em.

Trong chiến tranh, Nhật Bản và người dân Nhật sống trong cảnh chạy bom đạn, nhà cửa tang hoang, gia đình ly biệt, hình ảnh gia đình của Seita đã khắc họa khung cảnh đau thương cả ngàn gia đình khác ở Nhật thời bấy giờ. Hình ảnh người anh Seita dọn mọi thứ linh tinh thuộc về hai anh em chất lên xe đẩy, trên lưng là người em Setsuko với chiếc ô bị rách tả tơi trong thật bi thương, đượm buồn. Cậu bé Seita được miêu tả là mẫu người điềm đạm và chín chắn thế nhưng trong hoàn cảnh éo le mẹ mất, ba đi tham chiến chưa có tin tức, sống với dì nhưng vì thỏa lòng của Setsuko, dẫn đến một quyết định mang hàm ý giải thoát mong tìm sự tự do không vướng bận cho bản thân và em mình mà dọn đi đến hầm trú bom ở. Đối với nghịch cảnh, con người phải lựa chọn nhiều quyết định mang tính táo bạo, sự tự do là một trong những giá trị mà Seita lựa chọn để tránh đi những lời khó nghe, thái độ khó chịu cay độc của người thân là dì của cậu bé.

Tại sao cậu bé lại quyết định lựa chọn tự do trong khi hoàn cảnh chiến tranh khắc nghiệt, thức ăn dần trở nên cạn kiệt và khan hiếm, cùng lúc đó em của cậu đang bị bệnh và rất cần thức ăn? Có lẽ bản năng con người mong muốn được tự quyết định lựa chọn con đường đi riêng của bản thân mặc dù bức tranh tương lai vô cùng đen tối và xám xịt. Cậu bé với vai trò người anh hiện giờ đóng luôn vai trò của mẹ chăm sóc em mình trong độ tuổi còn chưa trưởng thành. Bản thân khi con người đối diện với khó khăn và lâm vào đường cùng thì sẽ có xu hướng quyết định mang hàm ý giải thoát khỏi sự kiềm kẹp, trong bộ phim Seita không muốn bị gò bó bởi người dì lúc nào cũng nặng nhẹ với cậu và em. Một tình tiết nữa đáng để tâm, đó là dù bom đạn khắp nơi, nguy hiểm cận kề nhưng cậu vẫn đưa Setsuko đi nghịch nước và dạo bờ biển, đi xem đom đóm, khung cảnh khắc họa hình ảnh đối nghịch một bên bom đạn, khói lửa chiến tranh tàn khốc và hình ảnh hai anh em có những khoảnh khắc tươi vui đùa nghich, nét mặt cười rạng rỡ của Setsuko.

Chiến tranh tàn khốc và đau đớn nhưng vẫn không thể đánh mất quyền mong muốn được tự do của hai anh em, đánh mất đi những cơ hội được trải nghiệm và có một tuổi thơ bình thường. Hình ảnh người em ra đi vì bệnh tật và thiếu ăn dường như là một sự giải thoát cho cô bé, dù đau thương nhưng có lẽ cô bé đã tìm đến sự tự do của bản thân mình khi không bị những cơn đau do bệnh tật hành hạ và cơn đói thiếu ăn trong nhiều ngày, Setsuko đã dũng cảm chống lại số phận nghiệt ngã đã vô tình đặt lên vai cô bé. Có lẽ hình ảnh sau cùng khi cô bé ăn mẩu dưa hấu và từ biệt trần thế góp phần khắc họa thêm sư đau thương tột cùng mà chiến tranh gây ra.

Chiến tranh có thể giới hạn và trói buộc con người trong bức tường chứa đầy khói lửa chiến tranh và bom đạn, sự tha hóa đạo đức của con người nhưng vẫn không thể hoàn toàn làm con người ta đánh mất đi giá trị tự do làm những điều mình muốn và giải thoát bản thân mình tách ra sự trói buộc vô hình. Cái chết của Setsuko ẩn dụ về sự giải thoát về mặt tâm hồn và thể xác tách ra những vướng bận trần tục để đi tìm ánh sáng giải thoát cho cô bé khỏi sự đau đớn và ràng buộc đối với người anh vốn dĩ yêu thương cô bé hết mình.

Sau chiến tranh, tự do còn quan trọng

Tự do trong hòa bình, “Hôm nay trời đẹp thật”, hình ảnh mây xanh khung cảnh êm đềm trở lại nước Nhật. Khi cậu bé nhận được tin Nhật Bản đầu hàng Mỹ, cuộc sống trở về trạng thái bình thường, trên đường không khí nhộn nhịp, màu sắc phim tươi sáng hơn khép lại những đau thương chiến tranh đã gây ra trên nước Nhật.

Trong thời bình tự do không được xem trọng, tuy con người ta có nhiều cơ hội nhưng kèm theo đó cũng là thử thách song hành. Bởi lẽ cuộc sống muôn hình vạn trạng những trói buộc về gia đình, công việc, hay vật chất dễ dàng khiến con người đánh mất đi khái niệm tự do. Tự do không dễ dàng tìm nhận ra, như trong cuộc sống bộn bề ngày nay, mỗi đứa trẻ sinh ra đều mang trọng trách, gánh vác những ước mơ khao khát mà thế hệ đi trước chưa thực hiện được.

Vụ 39 người đi lậu qua Anh đã gây rúng động khắp thế giới cũng như người dân Việt Nam nói riêng. Sự ra đi khi độ tuổi những di dân lậu bất hợp pháp đều là người Việt, xót thương thay. Lý do khiến họ đánh đổi cả mạng sống chỉ thì nghe lời dụ dỗ của cò hay đơn giản là từ những gia đình có con đang sống và làm việc ở Anh bất hợp pháp.Trong thời bình có lẽ họ đang đi tìm tự do cho bản thân họ nhưng họ mong muốn ở đó họ có một cuộc sống tốt đẹp hơn. Hay một sinh viên có dám tự do làm những điều mình thích mà không phải xin phép bố mẹ, tự do làm những gì mình muốn. Tự do không dễ dàng có nên mọi người phải nên trân trọng những giá trị tự do mà mình đang có. Tự do giúp con người thoát khỏi sức mạnh ràng buộc vô hình giúp con người phát triển.

Sự suy ngẫm về sự tự do thời bình và thời chiến tranh

Tự do trong thời chiến tranh và tự do trong thời chiến tranh tuy hoàn cảnh khác nhau, ranh giới giữa khói đạn mịt mù và không khí hòa bình, trời xanh mây trắng chim bay lượn trên bầu trời nhưng xét chung về ý nghĩa thì đều mang hơi hướng giải phóng và lột bỏ trói buộc giới hạn của người khác áp đặt lên bản thân mình. Tự do không chỉ giới hạn bởi thể xác mà còn rộng hơn đó là cả tâm hồn, ý chí và vượt qua cả số mệnh.

Thông điệp tự do trong phim “Mộ đom đóm” phần nào đã tạo nên bức tranh toàn cảnh cái nhìn của con người trong thời chiến tranh, dù bao nhiêu nguy hiểm và chông gai thế nhưng hai anh em Seita và Setsuko vẫn bay bổng và thể hiện tâm hồn tự do dám đứng lên tất cả chiến tranh, nạn đói mà vẫn có những thời gian chơi đùa chạy nhảy vui chơi trên đồng cỏ xanh rì hay trên bờ biển xanh mát. Thể hiện ý chí và sự quyết tâm vượt qua nỗi sợ hãi chiến tranh đau thương mất mát để tìm về nơi giúp tâm hồn cả hai có thể vui vẻ và hạnh phúc hơn, xoa dịu nỗi đau mất mẹ.

Trong thời bình, con người có nhiều cơ hội để thực hiện những điều mình muốn, tuy nhiên nó cũng có thể là rào cản khi con người đánh mất mong muốn được tự do. Khi cuộc sống này có quá nhiều thứ trói buộc con người ta phải tuân thủ theo những nguyên tắc và số phận, con người cần phải sáng suốt và tìm đến sự tự do để giải thoát bản thân, làm những điều bản thân mình muốn làm, chỉ cần có ý chí và nghị lực. “Tôi ưa tự do với nguy hiểm hơn là hòa bình trong nô dịch”. Tự do giúp con người ta điều kiện phát triển bản thân và đem lại sự thanh thản cho tâm hồn, gội rửa và phá tan sự kìm kẹp mà cuộc sống hay số phận trói buộc con người.

Phần kết về sự tự do: Tự do là giá trị cao đẹp mà tạo hóa đã ban cho con người, nhưng không phải ai cũng thấu hiểu hết toàn bộ giá trị tự do mà mỗi con người cần phải có. Trong chiến tranh con người vẫn kiên cường và giải phóng giới hạn bản thân để tìm đến tự do, sức mạnh của tự do giúp con người phát triển và khám phá hết mọi giới hạn, bỏ qua mọi rào cản không vì khói lửa chiến tranh. Trong thời bình giá trị tự do vẫn tồn tại, chỉ có điều càng thêm nhiều thử thách khiến con người ngày càng phớt lờ không quan tâm hay không dám từ bỏ địa vị hay nghe theo sự sắp đặt mà không dám vượt qua ranh giới của sự tự do. Tự do chỉ xứng đáng với những người dám thực hiện và dám phấn đấu đạt được những điều mình mong muốn.

© Jenny Ryu - blogradio.vn

Mời xem thêm chương trình:

Anh đã chọn một ngày đẹp nhất để biến mất | Radio Tình Yêu