Gió bấc luồn qua liếp cửa mỏng tang, mang theo cái lạnh se sắt của những ngày giáp Tết. Căn nhà ngói ba gian nằm nép mình bên rặng tre xơ xác, mái ngói âm dương đã phủ đầy rêu mốc. Ông giáo Khang ngồi trên chiếc chõng tre, đưa tay vuốt ngực áo bông đã sờn nách, cố nén những tiếng ho khan dội lên từ lồng ngực lép kẹp.

Trong bếp, bà Khang đang lụi cụi thổi lửa. Lửa rơm bùng lên, soi rõ khuôn mặt chằng chịt nếp nhăn và đôi mắt đã đục mờ vì sương gió. Bữa cơm chiều nay chỉ có bát canh rau tập tàng hái vội ngoài bờ rào, thêm vài con cá cấn kho tiêu mặn chát.

Tiếng xe máy nổ xành xạch ngoài ngõ làm ông giáo Khang ngừng ho, bà Khang cũng lật đật buông cái ống thổi lửa, vội vàng lau tay vào vạt áo. Thằng Toàn về.

Toàn dựng chiếc xe máy cà tàng góc sân, tháo chiếc mũ bảo hiểm ướt đẫm sương đêm. Tuổi ba mươi lăm, cái tuổi đáng lẽ phải phong độ, vững chãi nhất của đời người đàn ông, thì Toàn lại gầy guộc, đôi mắt trũng sâu hằn lên những lo toan cơm áo gạo tiền. Cửa hàng vật tư nông nghiệp trên phố huyện ế ẩm, tiền học cho hai đứa nhỏ lại vừa đến kỳ đóng, vợ chồng lục đục cãi nhau từ sáng. Nó về thăm nhà mà vai cứ trĩu xuống, nụ cười méo xệch.

“Bố mẹ ăn cơm chưa?” Toàn hỏi, giọng khàn đi.

“Đang đợi mày,” bà Khang mắng yêu, nhưng ánh mắt lướt nhanh qua gấu quần dính bùn và đôi giày há mõm của con. Bà xót. Khúc ruột bà rứt ra, lăn lộn giữa đời mười mấy năm trời mà vẫn chật vật.

Bữa cơm dọn ra trên chiếc mâm đồng móp méo. Ông giáo Khang gắp con cá kho lớn nhất bỏ vào bát con trai: “Ăn đi, dạo này gầy quá. Việc trên phố khó khăn thì cứ túc tắc mà làm, đừng cố quá sinh bệnh.”

Toàn và bát cơm, nghẹn đắng. Anh nhìn mâm cơm đạm bạc, lại nhìn hộp thuốc trợ tim của bố đặt trên bậu cửa sổ đã cạn đáy từ tuần trước mà ông vẫn chưa chịu đi mua. Anh biết, tháng này anh chưa kịp gửi tiền về.

“Bố… bệnh tình bố dạo này sao rồi? Cuối tuần con đưa bố lên viện tỉnh khám lại nhé,” Toàn ngập ngừng, tay mân mê mép chiếc đũa tre.

Ông giáo Khang phẩy tay, cười khà khà, tiếng cười lẫn trong tiếng thở khò khè: “Khám xét gì, bệnh người già, sống chung với lũ thôi. Thuốc men tháng vừa rồi trạm xá phát cho theo thẻ bảo hiểm, chả tốn đồng nào. Vợ chồng mày cứ lo cho hai đứa nhỏ học hành tử tế, không phải vướng bận ông bà già này.”

Bà Khang lẳng lặng xới thêm cơm cho Toàn. Lúc anh ra giếng rửa bát, bà rón rén đi theo, dúi vào túi áo khoác của con một cuộn tiền lẻ bọc cẩn thận trong tờ giấy nilon.

“Mẹ… cái gì thế này?” Toàn giật mình.

“Tiền bán lứa lợn dạo tháng Mười, mẹ giấu bố mày giữ lại một ít. Cầm lấy mà đóng học cho cái cún. Đừng cãi, mẹ có thiếu thốn gì đâu. Rau trong vườn, cá dưới ao…” Giọng bà run run, bàn tay khô ráp như vỏ cây nhám chà nhẹ lên cánh tay áo con trai.

Toàn đứng sững lại. Gió bấc vẫn rít từng cơn qua mái hiên, nhưng anh không thấy lạnh, chỉ thấy lồng ngực mình thắt lại. Những tờ tiền nhăn nheo, có tờ một trăm, tờ năm mươi nghìn, vương mùi mồ hôi, mùi trầu cau và cả mùi của sự hy sinh lặng thầm thấm đẫm trong từng nếp gấp.

Anh là con trai trưởng, mang tiếng thoát ly ra phố thị, vậy mà đến tuổi này vẫn để mẹ già chắt bóp từng đồng tiền bán lợn dúi cho. Nước mắt người đàn ông ba mươi lăm tuổi ứa ra, mặn chát. Anh cầm tiền mà ngỡ như đang cầm những giọt máu tủy của mẹ mình.

Đêm đó, nằm trên chiếc giường gỗ ọp ẹp, Toàn không ngủ được. Anh nghe tiếng trở mình của bố, tiếng ho nén lại trong chăn vì sợ con thức giấc, nghe cả tiếng thở dài khe khẽ của mẹ. Ở cái xóm nghèo này, những bậc sinh thành như những thân cây chuối rụi, rút cạn dòng nhựa sống cuối cùng để nuôi nấng chồi non. Họ giấu đi những cơn đau thể xác, giấu đi sự túng thiếu của tuổi xế chiều, chỉ cốt để đứa con không phải nặng lòng quay đầu lại ngó.

Ngày mai Toàn sẽ lại lên phố. Cuộc sống ngoài kia vẫn sẽ khắc nghiệt, những đồng tiền vẫn sẽ ướt đẫm mồ hôi nhọc nhằn. Nhưng trong bóng tối, bàn tay anh siết chặt lấy cuộn tiền lẻ của mẹ. Anh biết, đằng sau lưng mình luôn có một mái ngói âm dương phủ rêu, có ánh lửa rơm ấm áp và những vòng tay dẫu gầy guộc, cạn kiệt sinh lực vẫn luôn dang ra bao dung che chở.

Cái nghèo có thể bám riết lấy thân phận con người, nhưng ở nơi tận cùng của sự nhọc nhằn ấy, tình máu mủ lại sáng lên, bền bỉ và kiên cường như rễ cây si bám sâu vào lòng đất mẹ.