Blog Việt - Theo lịch sử thì tết cổ truyền như hiện nay bắt đầu từ trước công nguyên hơn 100 năm, từ đời Hán và có cội nguồn đan xen văn hóa Việt Hoa.

Hoa đào ngày xuân- Ảnh: Kim Sơn

Người dân Việt ta thường gọi tết cổ truyền là tết nguyên đán hay tết cả. Nguyên đán hiện vẫn hay dùng. Nhưng tết cả chắc ít người biết nữa. Ngày trước nấu cơm bằng nồi gang, xới cơm phải có đũa cả, đôi đũa to nhất trong mâm. Tết cả cũng có nghĩ là cái tết to nhất trong năm. Còn từ Nguyên Đán thông dụng hơn nhưng chưa chắc nhiều người đã hiểu hết nghĩa. Nguyên đán là từ Hán Việt. “Nguyên” nghĩa là đầu tiên. “Đán” là buổi sớm. Nguyên đán là buổi sớm đầu tiên của ngày đầu tiên của tháng đầu tiên của năm mới. Tết Nguyên Đán là tết đầu năm mới.

Còn tại sao lại có từ TẾT? Tết là âm đọc trệch theo lối dân gian của từ TIẾT. Tiết nghĩa là đoạn, khúc, đốt. Trên dòng thời gian liên tục một năm theo lịch cổ truyền, người ra phân lập ra nhiều tiết là những sinh hoạt lễ lạt văn hóa đan xen với sinh hoạt đời thường thế tục như Đoan Ngọ Tiết, Trung Thu Tiết... Vì vậy chữ TẾT theo nghĩa rộng bao hàm những định kỳ lễ lạt trong năm, quanh năm.

Hồi bé, tôi vẫn thường được ăn tết trong những lời giải thích như thế. Năm nào cũng vậy, mỗi lần nhà gói bánh chưng là tôi lại lăng xăng ngồi gần ông, đưa cho ông lúc thì miếng thịt mỡ to đùng, lúc cái lá dong, cái lạt và nghe ông kể những chuyện về tết, những phong tục đón tết ở các vùng miền, những ý nghĩa sâu xa của tết cổ truyền. Với một thằng con trai hiếu động như tôi thì chữ vào tai này sang tai kia, nghe hay hay thế nhưng nhảy nhót hò hét một lúc là quên hết ngay. Năm sau vẫn chuyện ấy lại thấy hấp dẫn và thú vị. Lớn lên đi học, đi làm đọc bài “Văn hóa Tết và Tết văn hóa” của cố giáo sư Trần Quốc Vượng lại nhớ đến những lời ông dạy. Giờ đây, ai ai cũng quay cuồng với cuộc sống mưu sinh, đến cuối năm lại phải lo toan cho một cái tết đủ đầy. Phờ phạc đi, đâm ra đôi khi thấy “sợ” tết! Mỗi lần có cảm giác như thế, tôi lại cho phép mình hồi tưởng lại tâm trạng náo nức đến kỳ lạ của tuổi thơ, sống trong hoài niệm về những ngày tết cực kỳ ý nghĩa. Cũng vẫn những như bây giờ, ăn bánh chưng, chúc tết họ hàng, sao lòng mình thanh thảnh đến thế, sao mọi người chân thành đến vậy, sao miếng bánh chưng ngon đến tận bây giờ?!

Bỗng nhiên nhớ đến một đoạn trong “Thương nhớ mười hai” của Vũ Bằng khi ông mơ về một tháng Giêng trăng non rét ngọt: “Tự nhiên như thế: ai cũng chuộng mùa xuân. Mà tháng giêng lại là tháng đầu của mùa xuân, người ta càng trìu mến, không có gì lạ hết. Ai bảo được non đừng thương nước, bướm đừng thương hoa, trăng đừng thương gió; ai cấm được trai thương gái, ai cấm được mẹ yêu con; ai cấm được cô gái còn son nhớ chàng thì mới hết được người mê luyến mùa xuân”.

Đọc một bài báo viết về việc các công ty du lịch cháy vé dịp tết, người Việt nhân dịp nghỉ Tết Nguyên Đán ra nước ngoài chơi vài ngày chợt nghĩ hay đây sẽ là nét văn hóa mới của tương lai?! Khi mà tết – mùa xuân không còn là mùa đoàn tụ, mùa trở về với cội nguồn, trở về quê cha đất tổ, trở về không gian văn hóa truyền thống ngàn đời. Lúc ấy biết đâu sẽ chuyển sang ăn tết dương lịch?!

Tôi biết mình là người hoài cổ!

Tết về nhớ bánh chưng xanh

Nhớ tràng pháo chuột nhớ tranh lợn gà

Nhớ cành đào thắm đầy hoa

Nhớ giây phút đợi giao thừa nghiêm trang.

(Theo Blog So Khanh)

Giao diện blog So Khanh

Vài nét về Blogger: Yêu thích câu châm ngôn “Không rực sáng không thể nào tồn tại”.