***

Ông nội tôi khi còn sống sáng nào cũng dậy thật sớm pha café rồi ngồi ở trước hiên chờ mọi người đi qua và mời vào uống: khi thì một hai ông bạn thân, khi thì một người làng lâu ngày không gặp. Trước đó, ông có cả điếu thuốc lào nhưng mấy năm ông ho phải đi viện bác sĩ khuyên bỏ thuốc thế là ông cất ống điếu đi. Hồi bé tôi vẫn thường thắc mắc tại sao ông đi mời những người qua đường vào nhà mình uống nước, tôi giận lắm khi ông cứ bắt tôi đi pha trà mời họ, rồi nhà có gì ăn ông cũng mang ra mời. Vì thế mỗi khi có gì ăn tôi thường giấu ông để ăn một mình. Lớn lên, đi làm có điều kiện mua nhiều đồ ăn tôi mới hiểu được cảm giác vui sướng thế nào khi mời được người khác cùng ăn với mình.

Hồi nhỏ có lúc tôi ghét ông lắm vì ông tôi bắt tôi ngủ trưa không cho anh em tôi đi đá bóng, đi tắm sông như bọn trẻ ở làng. Tôi nhớ những lần bị ông bắt về, lên giường nằm và cho ăn roi. Lớn lên rồi tôi mới hiểu được tình cảm, sự thương yêu mà ông bà đã dành cho anh em tôi. Ông đã không quản ngày nắng, ngày mưa đưa anh em tôi đi học trên con đường làng đầy đá và ổ gà, ông dạy tôi những điều hay lẽ phải ở đời, dạy tôi yêu gia đình, yêu đất nước.

Ông tôi có nhiều người bạn thân thường đến nhà tôi chơi từ sáng: khi họ mang cho nhau củ khoai, khi mang cho nhau mượn cuốn băng cải lương, ngồi cùng nhau ôn lại thời thơ ấu, thời kháng chiến, đọc cho nhau nghe vài ba câu Kiều. Có hôm ông tôi bận viết sách, các ông ấy ngồi chơi giữ yên lặng cho ông tôi viết. Con người khi về già những thú vui về tâm hồn tốt hơn nhiều lần giá trị vật chất mà người ta có được. Hồi đó, tôi thấy ông tôi cười nhiều, người khỏe ra.

Thế rồi các ông bạn của ông tôi lần lượt qua đời. Một dạo, tôi thấy ông dậy sớm nhưng không ra trước cửa pha café như lúc trước mà ngồi trong buồng viết chữ. Tôi biết ông tôi buồn, tôi biết ông tôi thiếu đi những người bạn tri kỷ, những người đến với nhau bằng sự chân thành không vụ lợi, thiếu đi một người sáng đọc cho ông tôi nghe một vài câu Kiều, thiếu đi một người nhắc ông tôi trưa nay có ca vọng cổ trên đài FM ông nhớ mở mà nghe. Ông ốm đi nhiều.

Tôi - một nhân viên ngân hàng đang ở tuổi ăn chơi: sáng đi làm từ sớm, chiều đi đánh tennis nhưng in sâu vào tâm trí tôi là hình ảnh một ông già râu tóc bạc phơ sáng nào cũng ngồi trước hiên dặn tôi đi đường cẩn thận, tối nhớ về sớm. Khi tôi về thường ông đã ngủ: ông lại trở mình dạy hỏi tôi ăn cơm chưa? Những hôm tôi về khuya ông xem đồng hồ rồi bảo tôi đi ngủ sớm.

Nhà tôi là nhà Nho, trước khi ốm ông muốn tôi học lấy chữ để giữ lại nếp nhà. Tôi cũng thích học lắm - hồi bé tôi có thể ngồi cả ngày để đọc thuộc lòng quyển sách lịch sử nhưng cuộc sống có những lúc người ta mải mê theo đuổi những thú vui riêng: tôi còn trẻ, tôi thích đi đánh bóng, thích tụ tập cùng bạn bè. Rồi tôi thường tự an ủi rằng ngày mai mình học cũng được: ông vẫn còn đó!

Ông tôi ra đi bất ngờ cũng như trang sách mà ông tôi đọc về vận mệnh mình: “ngày ông mất là ngày đầu năm trời quang mây tạnh”, trước khi mất ông vẫn không quên dặn tôi: “Cháu phải giữ lấy tủ sách để học”.

Đêm nay ngồi lật từng trang sách, viết từng nét chữ tôi nghe như có tiếng ai nhắc: “Đi ngủ sớm đi mai còn đi làm cháu, ông sẽ luôn ở đây dạy cháu học!”

Nhớ ông!